Wiesław, jak faraon popędził nas precz…

Jak doszło do sytuacji w której Polska postrzegana jest jako kraj antysemicki? Wydawałoby się, że na to przekonanie złożyły się wieki stosunków polsko-żydowskich. Utwierdzenie się jednak stereotypu Polaka-antysemity jest związane przede wszystkim z wydarzeniami mającymi miejsce po zakończeniu II wojny światowej. Najważniejsze z nich i szeroko komentowane w zagranicznych mediach, to Pogrom kielecki i wydarzenia Marca 1968.

Władysław Gomułka w trakcie przemówienie (1868)

Początki

Wojna sześciodniowa Izraela z państwami arabskimi wpłynęła na zaostrzenie działań wobec nielubianej na wschodzie „ekspozytury” imperialnego zachodu. Państwo żydowskie otoczone było socjalistycznymi państwami arabskimi, które w większym lub mniejszym stopniu przyznawały się do współdziałania ze Związkiem Radzieckim. Z polecenia ZSRR państwa bloku wschodniego zrywały również stosunki z Izraelem. Krok taki poczyniła też Polska Ludowa. Nie wiązało się to jednak z poparciem opinii publicznej, gdyż większość Polaków (wraz z kościołem) nie była przeciwna działaniom Izraela.

Jednocześnie w bloku wschodnim pojawiły się charakterystyczne dla tego okresu tendencje liberalizacyjne. Obywatele krajów komunistycznych nie walczyli jednak z konsumpcją, kapitalizmem czy bezideowością. Walczyli o prawa deptane przez czerwone rządy- wolność, demokrację, wydajny system ekonomiczny. Charakterystyczny był fakt, że retoryka walki na wschodzie była przeciwna do zachodniej. W komunistycznej Europie to rządowi dygnitarze oskarżali imperializm amerykański i kapitalizm o najgorsze zbrodnie współczesnego świata.

Na sytuację międzynarodową nałożyły się zakulisowe rozgrywki wewnątrz PZPR. W partii komunistycznej ścierały się dwie frakcje: narodowa (partyzanci pod wodzą gen. Mieczysława Moczara) i liberalna (rewizjoniści). Pierwszy sekretarz partii, Władysław Gomułka, kierując (dość zresztą tępe) ostrze swojej retoryki przeciw Polakom żydowskiego pochodzenia, pozwalał zwyciężyć narodowemu stronnictwu Moczara, tym samym stając w poprzek liberalizacyjnym dążeniom polityki wewnętrznej państwa polskiego.

Iskra
Manifestacja robotnicza
Nagonkę na żydów rozpoczął wiec studencki w obronie „Dziadów” Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka, mających zejść z repertuaru. Aresztowanie i relegowanie z uczelni Henryka Szlajfera oraz Adama Michnika nie przyniosły spodziewanego rezultatu, tylko i wyłącznie podsycając opór. Protesty studenckie nie były dla władzy największym zagrożeniem. Obawiano się przede wszystkim możliwości przyłączenia do nich klasy robotniczej. W obawie przed tym, zgubnym dla pozycji politycznej Gomułki sojuszem, postanowił użyć antysemickiej broni – wykorzystując żydowsko brzmiące nazwiska wielu studentów uczestniczących w protestach rozpoczął antyżydowską nagonkę, która w zamierzeniu miała szczuć środowiska robotnicze na inteligencję. Organizowano robotnicze manifestacje pod hasłem: „Studenci do nauki, literaci do pióra, syjoniści do Syjonu”.

Czystki

Za retoryką poszły w ślad realne działania. Rozprawiono się ze studentami i inteligencją (żydowskiego pochodzenia, czy opozycyjną wobec polityki partii) zwalniając Zygmunta Bauamana, Leszka Kołakowskiego i wielu innych wybitnych pracowników naukowych. Zlikwidowano właściwie cały Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Warszawskiego, a studentów wcielano do wojska.

Następnie, w związku ze zwycięstwem frakcji Moczara, represje zwróciły się przeciw nieprawowiernym członkom partii komunistycznej i aparatowi państwa. Z administracji, milicji, armii wyrzucano wszystkich podejrzewanych o semickie pochodzenie, nawet oddanych ustrojowi i zapalczywych komunistów, bez zważania na stanowisko, które pełnili.

Exodus

Antysemickie nastroje przejęte przez część społeczeństwa polskiego zniechęciły polskich Żydów, mających w pamięci niedawno przebyte traumatyczne i bolesne doświadczenia, do życia w tak wrogim otoczeniu. Polska Ludowa ułatwiała im emigrację przydzielając tak zwany wilczy bilet, czyli możliwość opuszczenia państwa bez żadnych szans na powrót, łącznie ze zrzeczeniem się obywatelstwa. Szacuje się, że na skutek działań PZPR w latach 1968-1971 Polskę opuściło 15 tys. osób żydowskiego pochodzenia.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s