A tymczasem w Złotej Pradze.


Praska Wiosna

Czechosłowacja destalinizowała się bardzo powoli; w strukturach Komunistycznej Partii Czechosłowacji panowało stare pokolenie przedwojennych komunistów. Kryzys związany ze skutkami prowadzenia od dwudziestu lat gospodarki centralnie planowanej i jednocześnie częściowa liberalizacja sąsiednich krajów komunistycznych wywoływały opór i narastanie opozycji w kraju. Zapora żelaznej kurtyny nie była w stanie powstrzymać przenikania do Czechosłowacji trendów kultury masowej. Hippisi, muzyka rockowa, wzory kultury konsumpcyjnej pozostające w tak wielkim kontraście wobec surowej i siermiężnej stalinowskiej ekonomiki. Wszystko to sytuację wewnątrz kraju czyniło dla obywateli jeszcze bardziej nieznośną. W przeciwieństwie do Polski, pewna łagodna liberalizacja nastąpiła tu dopiero w 1961 roku, kiedy to nieco złagodniał system represji i doszło do bardzo powolnych zmian gospodarczych. W coraz większym stopniu oczekiwano od władz rehabilitacji ofiar represji z okresu stalinowskiego. Wyrazicielami społecznego sprzeciwu byli w warunkach czechosłowackich intelektualiści. Podnosiło się znaczenie związków zrzeszających artystów, literatów, architektów. W 1967 roku doszło do demonstracji studenckich. Manifestanci poprzez banalne hasło „więcej światła”, co miało związek z brakami w zaopatrzeniu w energię elektryczną, wytykali nieudolność ekipy rządzącej krajem, żądając zarazem jej ustąpienia.

Władzę w państwie Czechosłowackim sprawował wówczas od 1953 roku (po śmierci Klementa Gottwalda) Antonin Novotny. Nieustępliwy, niechętnie nastawiony do zmian polityk miał rywala w postaci Alexandra Dubceka, zwolennika reform i rewizji dotychczasowej polityki. Na typowe dla tamtego okresu ścieranie się w łonie molochu partyjnego frakcji „konserwatywnej” i „liberalnej” nałożyły się w Czechosłowacji napięcia narodowe. Związane były z próbami pomniejszania przez przywódcę partii wywodzącego się z centralnych Czech autonomii i względnej niezależności organów słowackich.

Początek Praskiej Wiosny miał miejsce 5 stycznia. Wtedy to, w rezultacie walk w obrębie dwóch frakcji partii przewodniczącym został Alexander Dubcek, odsuwając od władzy Antonina Novotnego, pozostawionego jeszcze przez dwa miesiące na symbolicznym stanowisku prezydenta.

Wraz ze zdobyciem władzy przez Alexandra Dubceka rozpoczął się w Czechosłowacji okres głębokich przemian i ożywienia narodowego. Coraz więcej członków partii (Gustáv Husák, Zdenĕk Młyn, Edouard Goldstücker) zaczęło krytykować dotychczasowy kształt komunistycznej polityki. Doszło do zmiany oficjalnej wersji historii. Odrodzenie obywatelskie i wola zmian politycznych na szczycie władzy dała rezultat w zniesieniu cenzury. Pod koniec marca Antonin Novotny został zastąpiony na urzędzie prezydenta przez Ludvica Svobodę, bohatera wojennego, a następnie na początku kwietnia premierem został gorący zwolennik reform, Oldrich Cernik. Następowało stopniowe urynkowienie gospodarki komunistycznej (rzecz jasna z zachowaniem socjalistycznej formy) i, przy tym samym schemacie, dopuszczenie przy dominującej roli Komunistycznej Partii Czechosłowackiej pewna liberalizacja oraz zwiększenie pluralizmu na scenie politycznej.

Oczywistym było, że partia nie była w tym okresie monolitem. Obawy (słuszne zresztą) o zbyt daleko posunięte reformy, mogące sprowokować Układ Warszawski były częste, zwłaszcza wśród partyjnego „betonu”. W lipcu po spotkaniu przywódców największych państw komunistycznych wystosowano do partii czechosłowackiej list, w którym można przeczytać, że:

Nie możemy jednak zgodzić się na to, aby wrogie siły zawróciły Wasz kraj z drogi socjalizmu i spowodowały niebezpieczeństwo odłączenia się Czechosłowacji od wspólnoty socjalistycznej. To nie są tylko Wasze sprawy. Są to wspólne sprawy wszystkich partii komunistycznych i robotniczych i wszystkich państw zjednoczonych sojuszem przez współpracę i przyjaźń. Są to wspólne sprawy naszych państw, które zjednoczyły się w Układzie Warszawskim, aby zagwarantować niezależność, pokój i bezpieczeństwo w Europie, aby stawić tamę imperialistycznym siłom agresji i rewanżyzmu.

Władze czechosłowackie odrzuciły ów list, co w zasadzie przesądziło o decyzji skierowania na kraj wojsk układu. Niepowodzeniem zakończyły się próby mediacji z Breżniewem – Ugoda Bratysławska została storpedowana przez opór opinii publicznej.

Wkroczenie 600 tysięcy żołnierzy wojsk Układu Warszawskiego nastąpiło w nocy z 20 na 21 sierpnia i nie spotkało się z oporem. Alexander Dubcek został aresztowany i wywieziony do Moskwy, a inwazja pochłonęła 108 ofiar.

Jej skutkiem było cofnięcie właściwie wszystkich zdobyczy Praskiej Wiosny i zahamowanie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Czechosłowacji.

Jan Palach

Symbolem nastrojów jakie panowały wówczas w społeczeństwie czechosłowackim stała się samobójcza śmierć praskiego studenta filozofii, Jana Palacha. Podpalił się w proteście przeciwko interwencji 16 stycznia 1969 roku. Zmarł w szpitalu trzy dni później. Pogrzeb Palacha stał się okazją do zamanifestowania sprzeciwu wobec wydarzeń, które nastąpiły po 21 lipca. W swoim liście napisał:

„Mój czyn ma sens, ale nikt nie powinien go naśladować. Studenci powinni zachować życie, aby spełnić jego cele, by mogli żywi wesprzeć walkę”

Jednak wielu nie zastosowało się do tego życzenia. W ślad za Palachem aktu samospalenia dokonało jeszcze dwadzieścia sześć osób, z których zmarło siedem. Pierwszym, który zdecydował się na tak dramatyczny akt był Polak, Ryszard Siwiec, który jeszcze w czasie trwania interwencji, w której brały między innymi polskie oddziały, podpalił się w trakcie dożynek na warszawskim Stadionie Dziesięciolecia.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s